Essays · Contemporary Art

Martha Rosler. Semiotics of the Kitchen.

Mỗi dụng cụ là một chữ. Cử chỉ nói điều chữ không nói.

Martha Rosler, Semiotics of the Kitchen: người phụ nữ đứng sau bàn bếp, cầm dụng cụ nấu ăn, hình đen trắng

Tate · Tate


Một buổi dạy nấu ăn không có món

Năm 1975, Martha Rosler dựng một căn bếp nhỏ trước máy quay. Một chiếc bàn, vài món dụng cụ, một chiếc tạp dề. Hình đen trắng, có tiếng, dài khoảng sáu phút. Mọi thứ trông giống một chương trình dạy nấu ăn trên truyền hình buổi chiều.

Rồi bà bắt đầu. Bà mặc tạp dề, nhìn thẳng vào ống kính, cầm lên dụng cụ đầu tiên và nói tên nó. Rồi dụng cụ tiếp theo. Rồi tiếp nữa. Thứ tự đi theo bảng chữ cái, từ chữ A trở đi.

Không có công thức. Không có nguyên liệu. Không có món ăn nào được làm ra.

Thay vào đó là cử chỉ. Rosler không dùng dụng cụ như người ta vẫn dùng. Bà vung, đâm, gõ, hất. Chiếc muôi múc vào khoảng không rồi hắt ra ngoài khung hình. Con dao chém vào không khí. Mỗi động tác ngắn, dứt khoát, và càng về sau càng mạnh hơn.

Bảng chữ cái của căn bếp

Cái tên của tác phẩm nói rõ điều Rosler muốn làm. Ký hiệu học là môn nghiên cứu cách dấu hiệu tạo ra nghĩa. Một từ, một hình, một vật, tất cả đều có thể là dấu hiệu. Trong căn bếp, những dấu hiệu ấy đã được định sẵn nghĩa từ lâu: cái bát để trộn, cái nạo để bào, con dao để cắt. Và người đứng dùng chúng, trong hình dung quen thuộc của thời ấy, là người phụ nữ.

Rosler lấy nguyên hệ thống ấy và làm lệch nó đi một chút. Tên gọi vẫn đúng. Thứ tự vẫn đúng. Chỉ có cử chỉ là sai. Và chính cái sai ấy làm lộ ra điều vẫn nằm im trong căn bếp: một vai trò được giao cho phụ nữ mà không ai hỏi họ có muốn nhận hay không.

Theo cách Rosler tự mô tả tác phẩm, người xem đang nhìn một phiên bản ngược của Julia Child, người dạy nấu ăn nổi tiếng nhất trên truyền hình Mỹ lúc bấy giờ. Nghĩa quen thuộc của dụng cụ bị thay bằng một vốn từ khác, vốn từ của sự bực bội và giận dữ.

Có một câu của bà thường được nhắc lại: khi người phụ nữ cất tiếng, bà ấy gọi tên sự áp bức của chính mình. Trong video, gọi tên là hành động duy nhất. Rosler không giải thích, không than phiền. Bà chỉ đọc bảng chữ cái, bằng giọng đều, với đôi tay không đều.

Video như một công cụ rẻ và gần

Giữa những năm 1970, máy quay video cầm tay vừa trở nên dễ tiếp cận với nghệ sĩ. Nó rẻ hơn phim nhựa, quay xong xem được ngay, không cần phòng tráng. Nhiều nghệ sĩ nữ thời ấy dùng video để làm việc với chính cơ thể và đời sống hằng ngày của mình, bên ngoài những thiết chế vốn không mở cửa nhiều cho họ.

Semiotics of the Kitchen dùng đúng ngôn ngữ của truyền hình để nói ngược lại truyền hình. Góc máy cố định, người dẫn đứng giữa, dụng cụ được giới thiệu lần lượt. Người xem nhận ra khuôn mẫu ngay, và vì nhận ra, họ thấy rõ chỗ khuôn mẫu bị bẻ gãy.

Hình ảnh thô, ánh sáng phẳng, âm thanh vang trong căn phòng nhỏ. Không có gì được trau chuốt. Sự thô ấy là một phần của tác phẩm: nó giữ khoảng cách với vẻ bóng bẩy của những chương trình bếp núc mà nó nhại lại.

Vì sao sáu phút ấy còn ở lại

Nửa thế kỷ sau, Semiotics of the Kitchen vẫn được chiếu trong các bảo tàng và nằm trong bộ sưu tập của Tate, London. Nó thường được nhắc tới như một trong những video nữ quyền rõ ràng nhất của thập niên 1970, và như một ví dụ về việc một cử chỉ nhỏ có thể mang một câu hỏi lớn.

Điều khiến nó còn sống không phải là cơn giận. Cơn giận trong video rất kiềm chế. Điều còn sống là cấu trúc: một bảng chữ cái ai cũng thuộc, một căn bếp ai cũng biết, và một người từ chối dùng chúng theo cách đã được dạy. Về sau, nhiều nghệ sĩ khác cũng quay về căn bếp như một nơi của quyền lực, như chiếc bàn bếp của Carrie Mae Weems.

Người xem hôm nay có thể không còn nhớ Julia Child. Nhưng họ vẫn biết căn bếp là gì, ai thường đứng trong đó, và những giờ đứng ấy được tính hay không được tính. Câu hỏi của Rosler không cũ đi, vì căn bếp chưa thay đổi nhiều như người ta nghĩ.



Thành viên Penta