Essays · Contemporary Art

Mike Nelson. The Coral Reef.

Một căn phòng trống vẫn còn đầy người.

Mike Nelson, The Coral Reef: một căn phòng tồi tàn trong sắp đặt mười lăm phòng, ghế cũ, gương và giấy tờ bỏ lại

Tate · Tate


Mười lăm căn phòng

The Coral Reef được làm năm 2000. Tate, nơi giữ tác phẩm, ghi chất liệu như một bản kiểm kê: mười lăm căn phòng, đèn, cột, ghế, gương, giấy in và nhiều vật liệu khác. Con số đầu tiên đã nói gần hết. Đây không phải một vật đặt trong phòng. Đây là chính những căn phòng.

Người xem bước qua một cánh cửa và thấy mình trong một căn phòng chờ, loại phòng chờ của một hãng taxi rẻ tiền. Ghế, bàn làm việc, giấy tờ, ánh đèn. Rồi một cánh cửa khác dẫn sang một căn phòng khác. Rồi một căn khác nữa. Có một phòng cầu nguyện. Có một căn phòng mà Tate về sau giữ cả bản in mang tên Heroin Room.

Các căn phòng nối nhau bằng những cánh cửa, căn này mở sang căn kia. Không có sơ đồ. Không có mũi tên chỉ lối ra. Sau vài căn, người xem không còn chắc mình đã đi qua đâu, và mình đang ở gần hay xa cánh cửa ban đầu.

Những người vừa rời đi

Điều kỳ lạ nhất của The Coral Reef là mọi căn phòng đều như vừa có người ở. Một chiếc ghế lệch khỏi bàn. Một tờ giấy nằm dở. Một cái gương phản chiếu căn phòng trống. Người xem luôn đến chậm vài phút.

Những căn phòng ấy thuộc về những đời sống bên lề: người lái xe thuê, người cầu nguyện xa quê, người nghiện. Nelson không dựng lại một câu chuyện cụ thể nào. Ông dựng khung cảnh nơi những câu chuyện ấy có thể xảy ra.

Vì không có ai, người xem trở thành người duy nhất có mặt. Họ nhìn vào ngăn kéo, đọc tờ giấy trên bàn, ngồi thử lên ghế. Và dần dần họ nhận ra mình đang làm một việc hơi sai: đi vào đời sống của người khác khi người ấy vắng nhà.

Cảm giác xâm nhập ấy là một phần của tác phẩm. Nelson không cho người xem đứng ngoài để chiêm ngưỡng. Ông đặt họ vào trong, rồi để họ tự lúng túng.

Một cái tên từ biển

Mike Nelson sinh năm 1967 ở Anh. Ông được biết đến với những sắp đặt kiến trúc lớn, dựng từ đồ cũ, đồ nhặt, đồ mua lại, ghép thành những không gian gần như có thật. Ông từng hai lần được đề cử giải Turner, và đại diện nước Anh ở Venice Biennale năm 2011.

Cái tên The Coral Reef gợi một hình ảnh ngoài khơi, xa hẳn những căn phòng tồi tàn trong đất liền. Nhưng có lẽ chính khoảng cách ấy là điều đáng nghĩ. Một rạn san hô là một cấu trúc lớn lên từ vô số cơ thể nhỏ, từng lớp chồng lên lớp đã chết. Nó sống nhờ những gì đã qua.

Mười lăm căn phòng của Nelson cũng mọc lên như thế. Mỗi căn là một lớp đời sống bị bỏ lại. Đứng một mình, không căn nào đặc biệt. Nối lại, chúng thành một địa hình mà người xem có thể lạc vào.

Lạc trong một mê cung thật

Nhiều sắp đặt dựng không gian để người xem ngắm. The Coral Reef dựng không gian để người xem đi lạc. Đó là hai việc khác nhau. Ngắm thì đứng yên. Lạc thì phải dùng cả cơ thể: chân đi qua cửa này sang cửa khác, mắt quen dần với mỗi thứ ánh sáng.

Như hành lang của Ilya Kabakov, mê cung của Nelson không có trung tâm để đến. Đi hết các phòng không đưa người xem tới một lời giải. Nó chỉ đưa họ quay lại chỗ bắt đầu, với cảm giác đã nhìn thấy quá nhiều mà vẫn chưa hiểu gì.

Khi bước ra, người ta thường mang theo một chi tiết rất nhỏ: một cái ghế, một tờ giấy, một màu sơn tường. Tác phẩm lớn như vậy, nhưng thứ ở lại lâu nhất lại là những mảnh vụn.



Thành viên Penta