Essays · Contemporary Art

Olafur Eliasson. The New York City Waterfalls.

Nước sông rơi xuống chính dòng sông.

Olafur Eliasson, The New York City Waterfalls: thác nước dựng trên giàn giáo đổ xuống East River cạnh cầu Brooklyn

Bốn thác nước trên East River

Từ ngày 26 tháng 6 đến ngày 13 tháng 10 năm 2008, người New York nhìn thấy bốn thác nước ở những chỗ trước đó không có thác. Chúng đổ xuống East River, con sông ngăn Manhattan với Brooklyn.

Thác thứ nhất dựng ở chân trụ neo của cầu Brooklyn, phía Brooklyn. Thác thứ hai nằm giữa Pier 4 và Pier 5 ở Brooklyn, gần lối đi bộ Brooklyn Heights. Thác thứ ba ở Pier 35, Lower Manhattan, phía bắc cầu Manhattan. Thác thứ tư ở bờ bắc đảo Governors Island.

Mỗi thác cao khoảng 27 đến 37 mét, tức 90 đến 120 feet theo số liệu của Public Art Fund, tổ chức đặt hàng tác phẩm và thực hiện cùng thành phố New York. Đứng ở bờ sông, trên cầu, hay trên phà, người ta đều có thể thấy ít nhất một thác.

Tác phẩm là của Olafur Eliasson, nghệ sĩ Đan Mạch gốc Iceland làm việc ở Berlin. Trước đó ông đã làm nhiều tác phẩm thác nước khác, nhưng chưa có cái nào đặt giữa một thành phố như thế này.

Giàn giáo, máy bơm, nước sông

Nhìn gần, các thác nước không giấu cách chúng được làm. Khung xương là giàn giáo xây dựng, loại vẫn dựng quanh các toà nhà đang sửa ở New York. Máy bơm đưa nước từ chính East River lên đỉnh giàn, rồi thả cho nước đổ trở lại sông.

Không có nước được chở từ nơi khác đến. Không có hồ chứa. Dòng sông vừa là nguồn, vừa là nơi nhận.

Dưới mỗi thác có những hồ lọc nước treo lơ lửng, để nước hút lên không kéo theo cá và sinh vật sống trong sông. Điện chạy máy bơm là điện từ nguồn tái tạo. Sau khi triển lãm kết thúc, giàn giáo được tháo ra và dùng lại cho những công trình khác.

Gần 200 người gồm nhà thiết kế, kỹ sư và thợ xây, làm việc cùng công ty Tishman Construction, đã dựng bốn thác nước. Khi trời tối, đèn LED chiếu sáng các cấu trúc. Khi gió quá mạnh, có bão, hoặc thiếu điện, thác tạm ngừng chảy.

Nhìn lại một dòng sông

Theo Public Art Fund, Eliasson muốn người New York xem xét lại mối quan hệ của họ với khung cảnh quanh mình, và cùng lúc tăng cảm giác rằng họ chia sẻ nó với nhau.

Một thác nước làm được điều đó theo cách rất đơn giản: nó cho mắt một thứ để đo. Nước rơi từ độ cao ba mươi mấy mét cần một khoảng thời gian để chạm mặt sông. Nhìn vào đó, người ta ước được chiều cao, rồi so với cầu, với toà nhà, với bờ bên kia. Tỉ lệ của thành phố hiện ra qua một cột nước.

Và vì có bốn thác ở bốn chỗ, người xem phải di chuyển. Đi bộ dọc bờ, đi phà, đứng trên cầu. Tác phẩm không nằm gọn trong một khung nhìn. Nó trải ra theo đường sông.

Cách làm này gần với mặt trời nhân tạo Eliasson treo trong Turbine Hall năm 2003. Ở đó cũng vậy, cơ chế không giấu đi. Người xem biết đó là đèn, là gương, là sương. Biết rồi mà vẫn đứng lại.

Một tác phẩm biết mình sẽ tháo

The New York City Waterfalls chỉ tồn tại hơn ba tháng. Nó được làm từ những thứ tạm: giàn giáo thuê, máy bơm, dòng điện. Ngay từ đầu, nó đã được lên kế hoạch để tháo.

Điều đáng nhớ không nằm ở kỹ thuật, dù kỹ thuật không hề nhỏ. Nó nằm ở chỗ tác phẩm không thêm vật gì mới vào thành phố. Nước là nước sông. Khung là khung xây dựng. Thứ duy nhất được thêm vào là sự chú ý.

Sau tháng 10 năm 2008, East River trở lại như cũ. Nhưng với những người từng đứng nhìn một cột nước rơi dưới cầu Brooklyn, con sông có lẽ không còn hoàn toàn vô hình nữa.



Thành viên Penta