Essays · Photography
Peter Hujar. Portraits in Life and Death.
Người sống và người chết, cùng một tư thế nằm.
© The Peter Hujar Archive/Artists Rights Society (ARS), NY · Fraenkel Gallery
Cuốn sách duy nhất
Peter Hujar (1934 đến 1987) là nhiếp ảnh gia New York, sống và làm việc ở khu downtown Manhattan. Ông chụp chân dung, động vật, phong cảnh thành phố, và được biết đến với độ nhạy và chiều sâu tâm lý trong cách nhìn người.
Lúc sinh thời, Hujar chỉ làm một cuốn sách: Portraits in Life and Death, do nhà xuất bản Da Capo ở New York in năm 1976. Sách chỉ in một lần. Qua nhiều năm, nó trở nên hiếm đến mức thành vật sưu tầm.
Lời giới thiệu do Susan Sontag viết. Bà là bạn của Hujar, và cũng là một trong những người có mặt trong sách. Một năm sau, năm 1977, bà xuất bản tập tiểu luận On Photography.
Hai mươi chín người bạn
Phần đầu cuốn sách gồm hai mươi chín chân dung, phần lớn chụp trong hai năm 1974 và 1975. Người trong ảnh là bạn bè Hujar, những gương mặt của giới tiền phong New York thời ấy: nghệ sĩ, nhạc sĩ, nhà văn, người biểu diễn. Có Sontag, có đạo diễn John Waters, có diễn viên Divine.
Điều làm những chân dung này khác thường là tư thế. Nhiều người nằm. Họ ngả lưng, gối đầu lên tay, nằm ngửa nhìn lên, trên nền đen hoặc xám trơn. Không có đồ đạc, không có bối cảnh. Chỉ có một người và bề mặt họ nằm lên.
Một người nằm trước ống kính là một người đã hạ phòng thủ. Họ không đứng để được nhìn. Họ nghỉ, và để Hujar nhìn họ khi họ nghỉ. Sự gần gũi trong những bức ảnh này đến từ lòng tin giữa những người bạn.
Hầm mộ Palermo
Phần sau của cuốn sách đi về một nơi khác, một thời khác. Năm 1963, Hujar đến Palermo, Sicily, cùng hoạ sĩ Paul Thek, người yêu của ông lúc ấy. Họ xuống hầm mộ dòng Capuchin, nơi hàng trăm năm qua người chết được giữ lại, mặc quần áo, dựng dọc tường hoặc đặt trong hộc.
Hujar chụp các xác ướp tại chỗ. Một số nằm, một số đứng, một số như đang nói. Mười ba năm sau, ông đặt những tấm ảnh ấy vào cuối cuốn sách, sau chân dung bạn bè.
Toàn bộ cuốn sách có 41 bức ảnh. Người đọc đi từ người sống sang người chết mà không có lời giải thích nào ở giữa. Chỉ có tư thế lặp lại: nằm, tựa, ngửa mặt.
Cách sắp xếp ấy không đưa ra kết luận. Hujar không nói người sống rồi sẽ thành như thế, cũng không nói người chết từng giống thế này. Ông chỉ đặt hai loại ảnh vào cùng một cuốn sách, cùng khổ giấy, cùng sắc đen trắng, và để người đọc tự thấy những điểm chúng chạm nhau.
Đọc lại ở Venice
Từ ngày 20 tháng 4 đến ngày 24 tháng 11 năm 2024, trọn bộ 41 bức ảnh của cuốn sách được trưng bày tại Santa Maria della Pietà ở Venice, như một sự kiện bên lề của Venice Biennale lần thứ 60. Triển lãm do Grace Deveney, giám tuyển nhiếp ảnh của Art Institute of Chicago, thực hiện.
Năm 1976, cuốn sách là một đối thoại giữa sự sống và cái chết như hai khái niệm. Hujar mất năm 1987 vì bệnh liên quan đến AIDS, và nhiều người trong phần đầu cũng đã ra đi trong những thập niên sau. Treo lại trên tường gần năm mươi năm sau, hai phần của cuốn sách không còn đứng xa nhau như trước.
Hujar thuộc cùng một thành phố, cùng một thời với Diane Arbus và hộp mười bức ảnh của bà. Cả hai đều chụp những người ở rìa New York bằng sự tôn trọng. Nhưng Arbus thường để người trong ảnh đứng đối diện. Hujar để họ nằm xuống.
Photography