Essays · Contemporary Art

Rachel Rose. Everything and More.

Mất trọng lực, ta mới biết thân thể nặng thế nào.

Rachel Rose, Everything and More: dòng chất lỏng xoáy trên nền tối, hình trích từ video

Whitney Museum of American Art · Whitney Museum of American Art


Một phi hành gia kể lại

Everything and More là một video sắp đặt Rachel Rose làm năm 2015. Video màu, có tiếng, độ phân giải cao, dài mười một phút ba mươi ba giây. Tác phẩm đi cùng những vật liệu đặt trong phòng chiếu: màng mylar, ống PVC và thảm.

Sợi chỉ xuyên suốt là lời kể của David Wolf, một phi hành gia từng sống ngoài không gian. Ông nói về những gì thân thể cảm thấy ở nơi không có trọng lực, và về lúc trở lại Trái Đất, khi mọi giác quan phải học lại cách vận hành.

Hình ảnh không minh hoạ lời kể theo kiểu tài liệu. Rose ghép cảnh một bể nước lớn dùng để tập luyện không trọng lực với những cảnh cận của chất lỏng trừu tượng: màu loang, xoáy, tan vào nhau. Người xem không luôn biết mình đang nhìn thứ gì, và chính sự không chắc ấy là điều tác phẩm muốn giữ.

Căn phòng cũng là một phần của video

Tác phẩm ra mắt trong triển lãm cá nhân đầu tiên của Rose tại Mỹ, ở Whitney Museum of American Art, New York, từ 30 tháng 10 năm 2015 đến 7 tháng 2 năm 2016. Triển lãm đặt ở phòng Kaufman trên tầng năm, do giám tuyển Christopher Y. Lew phụ trách. Rose khi ấy mới ngoài hai mươi tuổi, sinh năm 1986, sống và làm việc ở New York.

Bảo tàng khi đó vừa chuyển về toà nhà mới do Renzo Piano thiết kế. Rose làm việc với chính kiến trúc ấy. Video không chỉ chiếu trên một màn hình, nó được đặt trong một không gian đã được sắp lại để người xem cảm thấy căn phòng như một phần của hình ảnh.

Thảm dưới chân, màng mylar phản chiếu, ống nhựa. Những vật liệu rất thường, nhưng khi đặt cạnh những cảnh không trọng lực, chúng nhắc người xem rằng họ vẫn đang đứng trên sàn, vẫn nặng, vẫn ở đây.

Hình ảnh ở khắp nơi, nghĩa ở đâu

Whitney mô tả cách làm của Rose là đi từ một địa điểm hay một ý tưởng cụ thể rồi nối nó ra những chủ đề rộng hơn, dùng cả cảnh tự quay lẫn cảnh tìm được. Câu hỏi của bà là: khi hình ảnh có mặt ở khắp nơi như hôm nay, chúng còn tạo ra nghĩa bằng cách nào?

Everything and More trả lời bằng cách đặt những loại hình ảnh rất khác nhau cạnh nhau. Lời một người từng thật sự rời khỏi mặt đất. Cảnh một bể tập được dựng để giả lập điều đó. Những dòng chất lỏng nhỏ bé nhưng trông như thiên hà. Không cái nào hoàn toàn thật, không cái nào hoàn toàn giả.

Tờ The New Yorker khi ấy gọi tác phẩm là một thiên sử thi về những lực hút, theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Lực hút của Trái Đất, và lực hút của những gì khiến con người muốn ở lại, muốn trở về.

Vì sao mười một phút ấy còn ở lại

Nhiều tác phẩm video về không gian dừng lại ở vẻ kỳ vĩ. Rose đi theo hướng ngược lại. Bà quan tâm tới thân thể nhỏ bé đang cảm nhận, không phải vũ trụ bao la được nhìn thấy.

Chính vì thế tác phẩm chạm tới cả những người chưa bao giờ nghĩ về không gian. Ai cũng từng có lúc thấy thân thể mình lạ đi: sau một cơn sốt, sau một chuyến bay dài, khi bước ra khỏi hồ bơi và thấy mình nặng trở lại. Rose lấy những khoảnh khắc ấy và kéo dãn chúng ra.

Trong dòng video nghệ thuật dùng nước và thân thể, tác phẩm này đứng gần những màn hình nguyên tố của Bill Viola và Kira Perov, nhưng nhẹ hơn, ít nghi lễ hơn, và gần đời sống hằng ngày hơn.

Khi rời phòng chiếu, người xem bước ra hành lang của bảo tàng. Chân chạm sàn. Trọng lực vẫn ở đó như mọi ngày. Nhưng trong vài giây, nó được cảm thấy như một điều mới.



Thành viên Penta