Essays · Photography
Rinko Kawauchi. Illuminance.
Hai tấm ảnh đặt cạnh nhau nói điều mà một tấm không nói được.
Aperture · Aperture
Một cuốn sách, không phải một bộ ảnh
Illuminance ra đời năm 2011. Đó là một cuốn sách ảnh của Rinko Kawauchi, nhiếp ảnh gia Nhật sinh năm 1972 ở tỉnh Shiga. Bà học thiết kế đồ hoạ và nhiếp ảnh tại Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Seian trước khi theo nghề chụp ảnh. Đến nay bà đã in hơn hai mươi lăm cuốn sách ảnh.
Với Kawauchi, cuốn sách không phải nơi chứa những tấm ảnh đã xong. Nó là chính tác phẩm. Thứ tự các trang, tấm nào đứng bên trái, tấm nào bên phải, tấm nào lật sang mới thấy, đều là quyết định của người làm. Một bức ảnh trong Illuminance có nghĩa khác khi đứng một mình trên tường triển lãm.
Mười năm sau lần in đầu, năm 2021, nhà xuất bản Aperture in lại Illuminance thành một ấn bản kỷ niệm. Bản mới giữ nguyên trình tự ảnh gốc của Kawauchi, và thêm bài viết của giám tuyển David Chandler, triết gia Masatake Shinohara và giám đốc sáng tạo của Aperture là Lesley A. Martin. Việc giữ nguyên thứ tự cho thấy người làm sách hiểu rằng đó là phần không được đụng tới.
Những thứ không ai chụp
Nội dung của Illuminance rất gần: ánh sáng, cử chỉ, những chi tiết vụn của một ngày. Loại khoảnh khắc mà ai cũng đã đi ngang qua. Không có nhân vật chính dẫn dắt, không có địa danh để nhận ra, không có sự kiện để kể lại.
Những khoảnh khắc ấy đa số người chụp sẽ bỏ qua vì chúng quá nhỏ để kể thành chuyện. Kawauchi dừng lại ở đó. Ánh sáng trong ảnh bà thường dịu và hơi nhạt, màu hơi sáng hơn thật một chút, như nhìn qua một lớp không khí mỏng. Tên cuốn sách, Illuminance, là một thuật ngữ vật lý: độ rọi, lượng ánh sáng rơi xuống một bề mặt. Cái tên nói thẳng đối tượng thật của cuốn sách: không phải vật, mà là ánh sáng khi nó chạm vào vật.
Aperture mô tả cuốn sách bằng ba yếu tố: những cử chỉ được quan sát kỹ, chi tiết đời thường, và một bảng màu được chọn lọc tinh. Ba yếu tố ấy không có gì phô trương. Sức nặng của chúng chỉ hiện ra khi đi cùng nhau, trang này sang trang khác.
Có một điều đáng để ý trong cách chọn tên ấy. Độ rọi không phụ thuộc vào vật được chiếu. Một tờ giấy trắng hay một hòn sỏi xám, nếu cùng đứng dưới một nguồn sáng, nhận cùng một lượng ánh sáng. Cái khác nhau là cách mỗi bề mặt đáp lại. Kawauchi chụp chính sự đáp lại ấy: cách nước bắt sáng khác cách da bắt sáng, cách lá bắt sáng khác cách tường bắt sáng. Mỗi trang là một bề mặt khác nhau đứng dưới cùng một thứ ánh sáng.
Nhịp của những trang lật
Đọc một cuốn sách như Illuminance giống nghe một bản nhạc không lời. Hai trang đối diện có thể nối với nhau bằng hình dạng, bằng màu, bằng độ sáng, hay chỉ bằng một cảm giác khó gọi tên. Không có chú thích nào giải thích vì sao chúng đứng cạnh nhau. Người xem tự cảm thấy mối nối, hoặc không. Cả hai đều là một cách đọc.
Đó là lý do cuốn sách được nhắc đến nhiều trong giới nhiếp ảnh sau khi ra đời. Năm 2012, Kawauchi được đưa vào danh sách chung khảo giải Deutsche Börse Photography Prize. Trước đó bà đã nhận giải Kimura Ihei năm 2002 và giải Infinity của International Center of Photography năm 2009.
Nhưng ngoài giải thưởng, điều còn lại sau khi gấp sách là một cách nhìn. Sau Illuminance, một vệt nắng trên sàn bếp có vẻ đáng chú ý hơn một chút. Cuốn sách không đưa ta đến nơi nào mới. Nó trả ta về những nơi quen thuộc, với đôi mắt chậm hơn.
Mười năm trước đó, trong Utatane, Kawauchi đã bắt đầu tìm cái kỳ lạ trong những điều nhỏ. Illuminance cho thấy bà vẫn ở lại với câu hỏi ấy, và học cách xếp câu trả lời thành một nhịp dài hơn.
Photography