Essays · Modern Art

Robert Morris. Untitled.

Một vật không có bề mặt riêng. Nó mặc lấy căn phòng.

Robert Morris, Untitled: bốn khối lập phương phủ gương đặt cách nhau trên sàn phòng trưng bày, phản chiếu sàn, tường và nhau

Tate · Tate


Bốn khối vuông trên sàn

Tác phẩm không tên này gồm bốn khối lập phương, mỗi khối cạnh khoảng chín mươi mốt phân. Mọi mặt đều phủ gương. Chúng được đặt trực tiếp trên sàn, cách nhau đủ rộng để người xem đi lại giữa chúng. Không bệ, không khung, không màu sơn.

Khi người xem đi quanh, các mặt gương phản chiếu sàn, tường, trần, các khối khác và chính người xem, liên tục đổi theo từng bước chân. Nhãn trưng bày của Tate mô tả đó là những tương tác phức tạp và luôn chuyển động giữa phòng trưng bày và người xem. Khối vật thể nặng gần như tan vào không gian quanh nó.

Robert Morris, sinh năm 1931, mất năm 2018, là một trong những gương mặt chính của điêu khắc tối giản ở Mỹ giữa những năm 1960. Tác phẩm của ông thời kỳ này là những hình học được lược bỏ đến mức tối đa.

Một tình huống, không phải một vật

Morris thường sắp xếp các khối của mình thành những gì ông gọi là tình huống, trong đó người xem ý thức về cơ thể của chính mình cùng lúc với ý thức về tác phẩm. Bốn khối gương là ví dụ rõ nhất cho nguyên tắc ấy.

Đứng trước một bức tượng, ta thường nhìn nó như một vật tách biệt. Ở đây, không thể nhìn khối gương mà không thấy mình. Ta thấy chân mình trên sàn, thấy mình nghiêng đầu, thấy mình ở một góc khác trong khối bên cạnh. Tác phẩm không chỉ nằm trong bốn khối. Nó nằm trong khoảng giữa chúng, và trong người đang bước qua.

Morris cũng để ý đến khoảng cách. Trong một lá thư năm 1974 gửi Tate, ông viết rằng ban đầu khoảng trống giữa các khối bằng tổng thể tích của cả bốn khối. Về sau ông không theo quy tắc đó nữa, mà đặt chúng theo không gian của căn phòng, luôn chừa ít nhất năm hay sáu feet giữa các khối để người xem đi lại.

Nhiều lần làm lại

Bộ bốn hộp gương đầu tiên được làm năm 1965 cho triển lãm của Morris tại Green Gallery, New York, tháng 2 năm 1965. Hộp làm bằng nhựa perspex, và lớp tráng gương không bám được, nên về sau Morris phá bỏ bộ này. Các nguồn ghi lại kích thước bộ đầu tiên không khớp nhau.

Theo hồ sơ của Tate, phiên bản của bảo tàng được làm lần đầu ở London năm 1971 cho triển lãm của Morris tại Tate. Năm 1976, với sự đồng ý của nghệ sĩ, nó được làm lại bằng vật liệu bền hơn: gương phủ trên những khối lõi nhẹ. Một phiên bản khác bằng thép không gỉ đánh bóng được làm năm 1974 cho Sonnabend Gallery ở New York, vì thép không vỡ.

Tate ghi rằng bốn khối ban đầu được đặt trong khu vườn của bảo tàng cho triển lãm năm 1971. Khi triển lãm phải dựng lại với những tác phẩm thay thế, chúng được đưa vào trong phòng trưng bày. Tate mua tác phẩm từ nghệ sĩ qua Leo Castelli năm 1972.

Vì sao bốn khối gương đáng nhớ

Điêu khắc tối giản thường được tả là lạnh, khô, chỉ có hình khối và vật liệu công nghiệp. Bốn khối gương của Morris cho thấy một mặt khác: một vật tối giản có thể hoàn toàn phụ thuộc vào người xem và căn phòng. Không ai nhìn thấy cùng một tác phẩm hai lần.

Gương là vật liệu kỳ lạ cho điêu khắc. Nó có khối lượng, có cạnh, có góc, nhưng bề mặt của nó luôn là của thứ khác. Morris dùng đúng điều đó. Khối càng rõ ràng về hình học, hình ảnh trên nó càng chập chờn.

Gương soi lại gương, người xem thấy mình trong vật: đó cũng là điều Louise Bourgeois dựng trong một căn phòng khép kín, theo một cách riêng tư hơn nhiều. Ở Morris, không có gì khép lại. Chỉ có một căn phòng mở, bốn khối vuông, và người đang đi giữa chúng.



Thành viên Penta