Essays · Contemporary Art

Roni Horn. Gold Field.

Vàng, và không gì khác ngoài vàng.

Roni Horn, Gold Field: tấm vàng nguyên chất cán mỏng hình chữ nhật đặt trên sàn

Một tấm vàng trên sàn

Gold Field của Roni Horn được làm trong những năm 1980 đến 1982. Theo Solomon R. Guggenheim Museum, nơi giữ tác phẩm, chất liệu là vàng nguyên chất, kích thước 124,5 x 152,4 x 0,002 cm. Con số cuối là độ dày: chỉ hơn một phần trăm milimét.

Tấm vàng được ủ và cán mỏng thành một hình chữ nhật. Nó được đặt thẳng lên sàn, không bệ, không khung, không kính. Guggenheim gọi nó là một tác phẩm điêu khắc gần như không có thể tích. Nói đúng hơn, theo bảo tàng, nó không hẳn là điêu khắc mà là chính chất liệu vàng, cái mà nghệ sĩ gọi là thực tại vật lý giản đơn của nó.

Ở độ mỏng ấy, vàng không còn giống một thỏi kim loại nặng. Nó giống một vùng ánh sáng đặt trên sàn. Người bước vào phòng thường thấy màu trước, rồi mới nhận ra đó là một vật, và phải cúi xuống mới hiểu nó mỏng đến đâu.

Con gái người cầm đồ

Horn là con gái của một người làm nghề cầm đồ. Guggenheim kể rằng từ nhỏ bà đã bị vàng cuốn hút, đặc biệt là cách con người phủ lên nó bao nhiêu lớp ý nghĩa thần thoại và kinh tế.

Vàng có lẽ là vật liệu mang nhiều câu chuyện nhất. Nó là tiền, là của hồi môn, là vương miện, là thứ được cất trong két sắt và được cân đến từng chỉ. Hiếm ai nhìn vàng mà chỉ thấy vàng.

Với Gold Field, Horn muốn bóc những lớp ấy đi. Bà muốn người xem gặp vật liệu không qua trung gian, như một thứ để nhìn và gần như để chạm. Không đúc thành trang sức, không dập thành đồng tiền, không xếp thành thỏi. Chỉ một mặt phẳng, rất mỏng, rất rộng, nằm dưới chân người xem.

Việc đặt vàng xuống sàn cũng là một lựa chọn. Thứ quý giá thường được nâng lên, đặt trong tủ kính, chiếu đèn. Horn đặt nó thấp nhất có thể, ngang với bụi và bước chân.

Một chân trời cho Felix

Bóc hết ý nghĩa không có nghĩa là tác phẩm trống rỗng. Guggenheim viết rằng Gold Field không loại trừ những cách đọc ẩn dụ. Nó chờ một người xem đúng lúc.

Người xem ấy là Felix Gonzalez-Torres. Ông gặp Gold Field năm 1990 tại Museum of Contemporary Art, Los Angeles. Đó là lúc Ross, người bạn đời của ông, đang hấp hối vì AIDS, và ông cảm thấy không khí xã hội, chính trị quanh mình gần như vô vọng.

Gonzalez-Torres sau đó viết về tấm vàng. Ông thấy ở nó một cảnh quan mới, một chân trời có thể có, một chốn nghỉ và một vẻ đẹp trọn vẹn, một nơi để mơ, để lấy lại sức, để dám. Bài viết của ông, 1990: L.A., The Gold Field, được in trong catalogue Earths Grow Thick về Roni Horn của Wexner Center for the Arts năm 1996.

Chính Gonzalez-Torres cũng làm những tác phẩm từ vật liệu mong manh để giữ lại Ross, như đống kẹo trong "Untitled" (Portrait of Ross in L.A.). Đọc hai tác phẩm cạnh nhau, ta hiểu vì sao một tấm vàng trên sàn lại chạm đến ông như vậy.

Mỏng đến mức gần như không có

Gold Field đứng ở một ranh giới lạ. Nó làm từ một vật liệu quý giá, nhưng được dát mỏng đến mức gần như không còn độ dày. Nó rộng hơn một mét rưỡi, nhưng không có khối. Nó là điêu khắc, nhưng gần như chỉ là bề mặt.

Chính sự mỏng ấy làm tác phẩm mong manh. Một hạt bụi, một nếp gấp, một vết chân cũng có thể để lại dấu. Người xem có lẽ vì thế đứng xa hơn, nhìn lâu hơn, thở nhẹ hơn.

Hơn bốn mươi năm sau, Gold Field vẫn giữ nguyên câu hỏi ban đầu: ta có thể nhìn một vật mà không kể chuyện về nó không? Và nếu không thể, thì câu chuyện ta kể nói về vật, hay nói về chính ta lúc đang nhìn?



Thành viên Penta