Essays · Contemporary Art

Roni Horn. Vatnasafn / Library of Water.

Nước được giữ lại, khi nguồn của nó đang biến mất.

Roni Horn, Vatnasafn / Library of Water: các cột thuỷ tinh chứa nước sông băng trong thư viện cũ ở Stykkishólmur

courtesy Artangel · Artangel


Một thư viện trên đồi

Stykkishólmur là một thị trấn cảng nhỏ ở phía tây Iceland. Trên một ngọn đồi nhìn ra vịnh có một toà nhà xây năm 1950 để làm thư viện của thị trấn. Khi thư viện dời đi, toà nhà trống. Roni Horn, cùng tổ chức nghệ thuật Artangel của Anh, biến nó thành một tác phẩm lâu dài. Vatnasafn, tiếng Iceland nghĩa là thư viện nước, mở cửa ngày 30 tháng 4 năm 2007.

Bước vào phòng chính, người xem gặp 24 cột thuỷ tinh cao từ sàn tới trần. Mỗi cột chứa nước. Nước ấy từng là những khối băng, được lấy từ các sông băng trên khắp đảo, rồi để tan ra trong ống.

Ánh sáng từ cửa sổ lớn đi qua các cột nước và gãy khúc. Nó rơi xuống sàn thành những vệt sáng lay động. Mỗi cột đến từ một sông băng khác nhau. Nhìn từ xa, chúng giống nhau. Đứng gần, người xem bắt đầu tự hỏi mỗi ống nước đã đi một quãng đường nào để đến đây.

Không có nhãn chú thích dài. Không có màn hình. Chỉ có nước, kính và ánh sáng.

Sàn nhà viết về thời tiết

Dưới chân, sàn phủ cao su. Trên cao su là chữ, bằng tiếng Iceland và tiếng Anh. Tất cả đều là những từ chỉ thời tiết. Có từ rất thường dùng. Có từ mang vẻ thơ, như cách người ta gọi một làn gió xuân tinh nghịch. Có từ thuộc về nghề nông và nghề biển, nơi thời tiết quyết định việc làm của cả ngày.

Ở Iceland, thời tiết không phải chuyện nói cho có. Nó đổi nhanh, và người dân sống cùng nó. Horn biết điều này. Bà đến Iceland đều đặn từ giữa thập niên 1970, chụp ảnh và viết về địa hình, khí hậu, con người của đảo trong nhiều năm. Sự chú ý kiên nhẫn ấy với vật chất cũng có mặt ở những tác phẩm khác của bà, như Gold Field, một tấm vàng mỏng đặt thẳng trên sàn.

Song song với sắp đặt là một phần khác tên Weather Reports You. Horn thu thập khoảng một trăm lời kể của người dân vùng Snæfellsnes về thời tiết trong đời họ. Những lời kể ấy được in thành sách song ngữ năm 2007. Thời tiết ở đây không còn là số đo. Nó là ký ức của từng người.

Như vậy, toà nhà giữ hai thứ: nước của sông băng, và lời của những người sống dưới bầu trời ấy. Một bên là vật chất. Một bên là trí nhớ.

Nơi vẫn được dùng

Vatnasafn không phải một phòng trưng bày đóng kín. Mùa hè, khách tham quan đến. Quanh năm, người trong thị trấn dùng không gian này cho việc của họ: họp mặt, hoà nhạc, đám cưới, đánh cờ, lớp yoga.

Tầng dưới có một phòng làm việc dành cho chương trình lưu trú của nhà văn. Mỗi năm, một người đến ở vài tháng, từ tháng Năm đến tháng Mười. Chương trình bắt đầu năm 2007. Anne Carson và Rebecca Solnit đều từng ở đây vào năm 2008.

Chi tiết này làm tác phẩm khác đi. Những cột nước không đứng một mình trong im lặng của bảo tàng. Chúng đứng giữa tiếng nói chuyện, tiếng nhạc, tiếng quân cờ đặt xuống bàn. Nước băng trở thành một phần của đời sống thường ngày trong thị trấn.

Khi nguồn nước biến mất

Năm 2007, Library of Water có thể được đọc như một suy tư về nước và ánh sáng. Ngày nay, cách đọc ấy thay đổi. Theo Artangel, tất cả các sông băng từng cho băng vào những cột này đều đã rút lại. Một sông băng tên Ok đã biến mất hoàn toàn.

Nghĩa là trong phòng có một cột nước mà nguồn của nó không còn tồn tại. Nước vẫn ở đó, trong kính, sạch và yên. Nhưng nơi nó sinh ra thì đã hết.

Horn không làm một tác phẩm cảnh báo. Không có biểu đồ, không có khẩu hiệu. Bà chỉ giữ lại một mẫu vật và để thời gian làm phần còn lại. Chính sự lặng lẽ ấy khiến tác phẩm nặng hơn theo từng năm.

Một thư viện thường giữ lại những gì con người viết ra. Thư viện này giữ lại những gì trái đất đang mất đi, từng ống một.



Thành viên Penta