Essays · Contemporary Art

Steve McQueen. Bear.

Trong im lặng, ta nghe thấy mình thở.

Steve McQueen, Bear: khung hình đen trắng, hai người đàn ông đối mặt nhau trong một luồng sáng

Tate · Tate


Hai thân người, một luồng sáng

Bear là bộ phim lớn đầu tiên của Steve McQueen, làm năm 1993. Phim quay trên phim nhựa 16mm, đen trắng, không tiếng, sau đó chuyển sang video để trình chiếu. Năm 1996, Tate đưa nó vào bộ sưu tập, qua sự đóng góp của nhóm Patrons of New Art.

Trong phim có hai người đàn ông khoả thân. Một trong hai là chính McQueen. Họ đùa, trêu, vật nhau, rồi lại đứng nhìn nhau. Cuộc gặp cứ chao qua lại giữa dịu dàng và hung hăng. Không có lời. Chỉ có những cái nhìn chằm chằm, những cái liếc, những cái nháy mắt.

Tate mô tả chuỗi ánh nhìn ấy như một thứ ngôn ngữ thị giác của ve vãn và đe doạ. Người xem không bao giờ được biết chắc đó là ngôn ngữ nào. Có lẽ là cả hai.

Máy quay như bàn tay

Bear mở đầu ngược với thói quen điện ảnh. Không có cảnh toàn để giới thiệu nơi chốn. Khung hình đầu tiên là cận cảnh bờ vai một người. Máy quay chậm rãi đi lên, sang phải, lướt qua khuôn mặt anh, gần tới mức như đang lần theo đường nét của da bằng tay.

Chưa tới một phút, nhịp chậm ấy bị cắt ngang. Hai người lao vào đấu vật, tránh đòn, xoay quanh nhau. Họ di chuyển qua một luồng sáng. Có lúc ánh sáng lấp lánh trên lớp mồ hôi trên da. Có lúc nó ném họ vào bóng tối. Có lúc nó chiếu thẳng vào ống kính, làm người xem loá mắt trong một giây.

Có những cảnh quay từ phía dưới hai thân người đang quấn vào nhau, gần như trừu tượng, chỉ còn tay chân và bóng. Gần cuối phim, một chuỗi hình những bàn chân xoay quanh máy quay, trêu nhau, né nhau, được dựng lại theo nhịp gợi tới những bức ảnh chuyển động của Eadweard Muybridge thế kỷ 19. McQueen quan tâm tới điện ảnh thời kỳ đầu, và điều đó hiện ra ở đây.

Một bức tường, một sàn nhà bóng

Cách chiếu Bear là một phần của tác phẩm. Hình được chiếu kín một bức tường, từ sàn tới trần, trong một căn phòng sơn đen. Sàn phòng được đánh thật bóng, nên hình ảnh phản chiếu xuống cả sàn. Người xem không có chỗ nào để đứng ngoài hình.

Hai thân người trên tường lớn hơn người thật. Người xem đứng dưới họ, giữa họ và bóng của họ trên sàn. McQueen giải thích rằng ông muốn người xem thật sự bị cuốn vào điều đang diễn ra, là người tham dự, không phải người xem thụ động.

Sự im lặng cũng được tính toán. Không có tiếng nhạc để dẫn cảm xúc, không có tiếng động để báo trước cú đòn. McQueen muốn người bước vào phòng nhạy cảm với chính mình trong lúc xem. Trong căn phòng ấy, thứ âm thanh duy nhất là tiếng thở, và đó là tiếng thở của người xem.

Những gì không được nói

Bear không phải một tác phẩm chính trị theo nghĩa trực tiếp. Không có khẩu hiệu, không có lời bình. Nhưng Tate ghi nhận rằng với nhiều người, bộ phim chạm tới những vấn đề nhạy cảm: chủng tộc, sự gợi dục giữa nam giới, bạo lực. Hai thân người khoả thân vật nhau trong bóng tối, được nhìn bởi một khán phòng. Mỗi người xem mang tới phòng chiếu những gì họ đã sẵn nghĩ.

Chính vì phim không nói, người xem phải tự nghe những gì mình đang nghĩ. Đó là sức ép thật của tác phẩm. Cái nhìn của người trong phim quay ngược về người ngoài phim.

Giống mọi phim đầu tay của McQueen, Bear là phim đen trắng. Những năm đó, không ít nghệ sĩ Anh vẫn gắn bó với chất liệu phim nhựa, như Tacita Dean, người sau này làm FILM cho Turbine Hall. Ở Bear, phim nhựa không phải để hoài niệm. Nó là cách để ánh sáng chạm vào da, và để người xem cảm thấy mình đang bị chạm vào.


Nguồn: Tate, Marian Goodman Gallery


Thành viên Penta