Essays · Modern Art
Marcel Broodthaers. Casserole and Closed Mussels.
Một cái vỏ rỗng vẫn giữ hình của thứ đã ở trong nó.
Tate · Tate
Một cái nồi đầy vỏ
Casserole and Closed Mussels được làm năm 1964. Tate, nơi giữ tác phẩm, ghi chất liệu: vỏ vẹm, chất màu, nhựa polyester, và một cái nồi gang có quai gỗ.
Nhìn trực tiếp, tác phẩm giống một món ăn bị dừng lại giữa chừng. Cái nồi là loại nồi quen thuộc trong bếp. Bên trong, vỏ vẹm chồng lên nhau, dính chặt bằng nhựa, dựng thành một khối cao vượt khỏi miệng nồi. Cái nắp không đậy xuống được. Nó nằm chênh vênh phía trên, bị khối vỏ đẩy lên.
Những cái vỏ đều khép. Không có thịt vẹm, không có nước dùng, không có hơi nóng. Chỉ có hình dạng của một bữa ăn, đông cứng lại.
Chính cái tên cũng lạ. Trong bếp, người ta thường nói vẹm nào vẫn khép sau khi nấu thì nên bỏ đi. Broodthaers dựng cả một tác phẩm bằng những cái vỏ khép. Không ai biết chắc ông có nghĩ đến quy tắc ấy không. Nhưng tác phẩm để ngỏ khả năng: cái được trưng bày là thứ lẽ ra phải vứt.
Một nhà thơ quyết định làm vật
Marcel Broodthaers sinh năm 1924 ở Brussels và mất năm 1976. Suốt khoảng hai mươi năm, ông là nhà thơ, viết cho báo, làm những việc lặt vặt quanh giới nghệ thuật. Thơ của ông bán được rất ít.
Năm 1964, khi đã ngoài bốn mươi, ông tuyên bố chuyển sang làm nghệ sĩ thị giác. Một trong những việc đầu tiên ông làm là lấy những bản còn lại của tập thơ Pense-Bête, nhúng chúng vào thạch cao. Những cuốn sách không đọc được nữa, nhưng giờ thành một vật để nhìn. Cũng trong năm ấy, ông có triển lãm đầu tiên ở Brussels.
Cái nồi vẹm ra đời trong giai đoạn đó. Nó mang tinh thần của một người vừa bước vào nghệ thuật từ bên ngoài, và nhìn thế giới nghệ thuật với con mắt vừa tò mò vừa nghi ngờ. Cái nồi không kể chuyện về người nấu. Nó chỉ trình ra phần còn sót lại.
Vẹm, khuôn và bản sắc
Vẹm hấp là món ăn phổ biến ở Bỉ, thường nấu trong một nồi lớn, dọn ra nguyên nồi. Đặt một cái nồi vẹm vào phòng triển lãm là đặt một biểu tượng quốc gia vào chỗ người ta chờ đợi một tác phẩm nghiêm trang.
Trong tiếng Pháp, chữ moule vừa có nghĩa là con vẹm, vừa có nghĩa là cái khuôn. Broodthaers rất thích những trò chơi chữ như vậy. Con vẹm tự tiết ra vỏ để giữ hình mình. Cái khuôn đúc ra những thứ giống hệt nhau. Một nền văn hoá cũng có khuôn của nó: những món ăn, những thói quen mà ai sinh ra ở đó đều được đổ vào.
Nhìn đống vỏ dính chặt, không thể tách rời, người xem có thể nghĩ đến một đám đông, một tập thể, hay đơn giản là một bữa ăn quá nhiều. Broodthaers không chọn giúp ai. Ông đặt vật ở đó và để câu đùa tự làm việc của nó.
Châm biếm từ bên trong
Vài năm sau, từ năm 1968, Broodthaers dựng Musée d'Art Moderne, Département des Aigles, một bảo tàng hư cấu đặt ngay trong nhà mình, với thùng gỗ, bưu thiếp và nhãn chú thích. Đó là một bảo tàng giả để chế giễu bảo tàng thật: cách chúng phân loại, dán nhãn, quyết định cái gì là nghệ thuật.
Cái nồi vẹm đã chứa sẵn thái độ ấy. Nó dùng một vật tầm thường nhất, đặt vào chỗ trang trọng nhất, và để người xem tự hỏi vì sao mình lại đứng nghiêm trước một nồi vỏ vẹm.
Broodthaers không phải người duy nhất đưa đồ ăn vào nghệ thuật trong những năm 1960. Daniel Spoerri dán cả bàn ăn sau bữa tối lên tường. Nhưng cái nồi của Broodthaers ít ồn ào hơn. Nó gần như lặng lẽ. Một món ăn đã hết, và một cái vỏ không chịu biến mất.
Modern Art