Essays · Contemporary Art
Rei Naito, Ryue Nishizawa. Matrix.
Nước tự tìm đường. Người chỉ ngồi xem.
Benesse Art Site Naoshima · Benesse Art Site Naoshima
Một giọt nước bằng bê tông
Trên đảo Teshima, trong biển nội địa Seto của Nhật Bản, có một công trình thấp, trắng, cong, nằm trên sườn đồi nhìn ra biển. Nhìn từ xa, nó giống một giọt nước vừa rơi xuống và dừng lại. Đó là Teshima Art Museum, mở cửa năm 2010.
Công trình là sự làm việc chung của hai người. Kiến trúc sư Ryue Nishizawa dựng phần vỏ. Nghệ sĩ Rei Naito làm tác phẩm bên trong, tên là Matrix. Bảo tàng chỉ có một tác phẩm này.
Theo Benesse Art Site, vỏ bê tông rộng khoảng 40 x 60 mét, chỗ cao nhất 4,3 mét, và không có một cây cột nào. Mái cong đỡ lấy chính nó. Bên trong là một khoảng trống liền, không vách, không góc.
Trên mái có hai ô trống hình bầu dục. Qua đó, gió, âm thanh và ánh sáng bên ngoài đi vào. Không có kính. Chim có thể bay ngang, lá có thể rơi xuống, mưa có thể rơi vào.
Nước rỉ lên từ nền
Matrix không treo trên tường. Nó nằm trên sàn. Từ những lỗ rất nhỏ trên nền bê tông, nước rỉ lên suốt ngày. Mỗi lần chỉ một ít. Giọt nước lớn dần, rồi bắt đầu lăn theo độ nghiêng gần như không thấy được của mặt sàn.
Có giọt đi nhanh, có giọt đi chậm. Hai giọt gặp nhau thì nhập làm một, to hơn, nặng hơn, đi nhanh hơn. Có lúc chúng tụ thành một vũng nhỏ, loang ra, rồi chảy vào một lỗ khác và biến mất.
Người xem không được mang giày vào một số khu vực. Không chụp ảnh, không quay phim, không vẽ phác. Điện thoại cũng không được dùng. Những luật ấy làm một việc đơn giản: bắt người ta phải nhìn bằng mắt, và chờ.
Nhiều người ngồi xuống sàn, ngang tầm với những giọt nước. Có người nằm. Có người ngồi hàng giờ mà không nói gì.
Tác phẩm đổi theo trời
Vì hai ô trống mở thẳng lên trời, Matrix không bao giờ giống nhau hai lần. Nắng mạnh thì mặt nước lấp lánh, bóng mái in rõ trên sàn. Trời âm u thì cả không gian dịu xuống, màu xám của bê tông gần như hòa vào nước.
Gió thổi thì những giọt nước lệch đường. Mưa thì nước từ trên rơi xuống gặp nước từ dưới rỉ lên. Mùa đông, mùa hè, sáng sớm, chiều muộn, mỗi lúc là một tác phẩm khác.
Rei Naito đã nhiều năm làm những tác phẩm rất nhỏ, rất nhẹ: một sợi chỉ, một hạt thủy tinh, một mảnh vải treo. Chúng thường đòi người xem nhìn thật kỹ mới thấy. Ở Teshima, bà làm điều ngược lại về quy mô, nhưng giữ nguyên tinh thần: một không gian rộng, và thứ để nhìn vẫn là những giọt nước nhỏ.
Nishizawa thì làm cho kiến trúc gần như biến mất. Không cột, không cửa sổ, không trang trí. Vỏ bê tông chỉ còn là một đường cong giữa đất và trời.
Ruộng lúa và nước
Bảo tàng nằm ở góc một thửa ruộng bậc thang từng bị bỏ hoang, rồi được khôi phục cùng với người dân địa phương. Đi bộ tới đó, khách đi ngang những bậc ruộng, rồi mới thấy vỏ bê tông trắng.
Chi tiết này không phải phụ. Ruộng lúa sống nhờ nước. Người trồng lúa quen nhìn nước chảy, đọng, thấm. Matrix đặt câu hỏi ấy vào một không gian yên: nước đến từ đâu, đi về đâu, và cần bao lâu để một giọt đi hết đường của nó.
Có thể so với cách James Turrell làm việc với ánh sáng: cả hai đều dùng kiến trúc để đóng khung một thứ tự nhiên, rồi để thứ đó tự làm việc. Nhưng ở Teshima, thứ được đóng khung không phải bầu trời. Là mặt đất, và những gì nó thở ra.
Matrix đáng nhớ vì nó không tạo ra gì mới. Nước, gió, ánh sáng đã có sẵn. Tác phẩm chỉ cho chúng một chỗ để được nhìn thấy.
Nguồn: Benesse Art Site Naoshima
Contemporary Art